İran Etirazları: ABŞ-ın Müdaxilə Ehtimalı İsraildə Yüksək Həyəcan Siqnalı Verib

İranda iqtisadi çətinliklər səbəbindən başlayan etirazlar artıq 14-cü gündür ki, davam edir. Ölkənin yerli valyutasının məzənnəsinin düşməsi və böyük iqtisadi problemlər fonunda, 28 dekabr 2025-ci ildə başlayan bu hadisələr qısa müddətdə Tehranın Böyük Çarşısından başlayaraq ölkənin bir çox şəhərinə yayılıb. İnsan Hüquqları Aktivistləri Xəbər Agentliyi (HRANA) etirazlarda həyatını itirənlərin sayının 116 nəfər olduğunu açıqlasa da, nazirlik mənbələri bu rəqəmin 217 olduğunu bildirir. Hadisələr zamanı bir prokurorun da öldürüldüyü qeyd edilir. Məlumatlara görə, 2600-dən çox insan yaralanıb və indiyə qədər 2638 nəfər saxlanılıb. Rəsmi Tehran hələlik ölənlərin və ya yaralananların ümumi sayı ilə bağlı heç bir açıqlama verməyib.

Etirazların şiddətləndiyi günlərdə, xüsusilə yanvarın 8-də Tehranın paytaxtında genişmiqyaslı dağıntılar baş verib. Etirazçılar arasındakı qruplar tərəfindən çox sayda avtobus və təcili yardım maşını, eləcə də 24 ev, 25 məscid, 2 xəstəxana və 26 bank daxil olmaqla dövlət binaları yandırılıb və məhv edilib. Yanvarın 7-də yayımlanan xəbərdə, yarı-rəsmi Tesnim Xəbər Agentliyi, 568 polisin və könüllü təhlükəsizlik qüvvələri olan Bəsic qrupunun 66 üzvünün yaralandığını bildirmişdi. Hadisələrdən sonra İran rəhbərliyi ölkə daxilində informasiya axınını kəsərək, internetə çıxışı əngəlləyib. Bu addım böhranın miqyasını gizlətmək cəhdi kimi də qiymətləndirilir.

Daxili böhranın xarici təhlükəyə çevrilmə ehtimalı regionda gərginliyi artırıb. Reuters agentliyinin məlumatlı üç İsrail mənbəsinə istinadən verdiyi xəbərə görə, İsrail, ABŞ-ın İrana müdaxilə etmə ehtimalına görə yüksək həyəcan vəziyyətinə keçib. Bu, rəsmilərin illərdir gördüyü ən böyük hökumət əleyhinə etirazlarla mübarizə apardığı bir vaxta təsadüf edir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp son günlərdə nümayişçilərə qarşı güc işlədilməsinə dair dəfələrlə xəbərdarlıq edib və şənbə günü Birləşmiş Ştatların "yardım etməyə hazır" olduğunu açıqlayıb. Şənbə günü baş tutan təhlükəsizlik müzakirələrində iştirak edən İsrail mənbələri, bu "yüksək həyəcan vəziyyəti"nin konkret nəyi əhatə etdiyini ətraflı izah etməyiblər.

Tehran ətrafında artan təhlükə ehtimalı yüksək səviyyəli diplomatik danışıqlarla müşayiət olunub. İsrail mənbələrinə görə, Baş nazir Binyamin Netanyahu və ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio şənbə günü telefon danışığı zamanı ABŞ-ın İrana hərbi müdaxilə ehtimalını müzakirə ediblər. Amerikalı bir səlahiyyətli şəxs bu danışığı təsdiqləyib, lakin əlavə təfərrüat verməyib. Bu danışıqlar, regional sabitlik üçün əhəmiyyət daşıyan İran böhranının beynəlxalq ölçülərini bir daha nümayiş etdirir və Yaxın Şərqdə potensial münaqişə riski barədə ciddi siqnallar verir.